🟨 Przełomowy rok 1950: przemysłowe wydobycie uranu
Rok 1950 to punkt zwrotny w historii kopalni uranu Kowary – właśnie wtedy rozpoczęło się przemysłowe wydobycie uranu na dużą skalę, kontrolowane przez Zakłady Przemysłowe R‑1 (ZPR-1), działające pod nadzorem Związku Radzieckiego. Uran pozyskiwany w kopalni Kowary był surowcem strategicznym, niezbędnym do radzieckiego programu jądrowego. Działania te odbywały się w warunkach ścisłej tajemnicy, a informacje o skali wydobycia przez dekady pozostawały utajnione.
🟨 Intensyfikacja prac i infrastruktura
Wydobycie realizowano głównie w rejonach sztolni: „Wolność”, „Liczyrzepa” i „Podgórze”. Prace przebiegały szybko – stosowano wiercenia strzałowe i intensywną eksploatację, by zaspokoić potrzeby radzieckiego przemysłu zbrojeniowego. Ruda o zawartości około 0,2% uranu była natychmiast transportowana do ZSRR, omijając lokalne przetwórstwo.
„Eksploatacja uranu w Kowarach już od 1950 roku była w pełni podporządkowana interesom ZSRR, co czyniło ten obszar jednym z kluczowych punktów radzieckiej strategii jądrowej w Europie Środkowej.”
— dr hab. Robert Klementowski, IPN Wrocław
🟨 Wpływ na lokalną społeczność i krajobraz
Powstanie ZPR-1 doprowadziło do napływu setek pracowników oraz utworzenia specjalnych stref zamkniętych. Mimo że region zyskał tymczasowe ożywienie gospodarcze, mieszkańcy ponosili koszty środowiskowe i zdrowotne. Współczesne ślady tego okresu można dziś odkryć podczas zwiedzania kopalni uranu z przewodnikiem.
Więcej na temat historii wydobycia uranu i sowieckiego programu jądrowego przeczytasz w opracowaniu „W cieniu sudeckiego uranu” – IPN.