🟨 Początki górnictwa w Kowarach – żelazo i arsen zamiast uranu
Rok 1540 uznaje się za początek zorganizowanego wydobycia rud żelaza i arsenu w rejonie dzisiejszej kopalni Kowary. Występujące tu bogate złoża magnetytu były łatwo dostępne i pozwalały na rozwój lokalnego przemysłu hutniczego. Związki arsenu, takie jak realgar i aurypigment, towarzyszyły rudom żelaza i miały zastosowanie w farbiarstwie oraz metalurgii.
„Region kowarski od XVI wieku należał do najważniejszych ośrodków górniczo-hutniczych w Sudetach. Surowce wydobywano tu niemal bez przerwy przez trzy stulecia, co znacząco wpłynęło na strukturę osadniczą i gospodarczą kotliny.”
— prof. Stanisław Alexandrowicz, Górnictwo i przestrzeń Sudetów, PAN, 2001
🟨 Górnicza tradycja, która wyprzedziła kopalnię uranu Kowary
Choć dzisiejsza kopalnia uranu Kowary kojarzy się głównie z XX-wiecznym wydobyciem surowców strategicznych, to jej fundamenty sięgają znacznie wcześniej. Już w XVI wieku budowano sztolnie i szyby, które później zostały wykorzystane lub przebudowane na potrzeby eksploatacji uranu. W ten sposób wczesne górnictwo rud żelaza stworzyło fizyczne i organizacyjne podwaliny dla działalności w czasach Zimnej Wojny.
🟨 Sztolnie Kowary – sieć wyrobisk rozwijana przez ponad 300 lat
Do połowy XIX wieku w okolicy Kowar istniało ponad 100 niewielkich sztolni, szybów i kopalń. Wiele z nich znajdowało się w rejonie obecnej trasy turystycznej prowadzącej przez sztolnie Kowary. Prace górnicze prowadzono ręcznie, często w bardzo trudnych warunkach, z wykorzystaniem prostych narzędzi. Eksploatacja trwała sezonowo i zależała od koniunktury na rynku metali.
🟨 Gospodarka i rozwój miasta na bazie górnictwa rud
Dzięki kopalniom żelaza Kowary przekształciły się w ważny ośrodek hutniczy Dolnego Śląska. Miejscowe kuźnice i piece dymarskie produkowały narzędzia rolnicze, elementy konstrukcyjne i broń. Powstawały pierwsze szkoły górnicze, cechy rzemieślnicze i osiedla robotnicze – tworząc trwałe podłoże społeczno-gospodarcze, które później umożliwiło przekształcenie regionu w bazę wydobycia rud uranu.
🟨 Od górnictwa żelaza do kopalni uranu – naturalna ewolucja
Wszystko, co wydarzyło się po 1540 roku, stworzyło kontekst dla narodzin jednej z najbardziej tajemniczych atrakcji regionu – kopalni uranu w Kowarach. Dzisiejsze trasy turystyczne nie tylko odsłaniają historię atomową XX wieku, ale też prowadzą przez miejsca, w których setki lat wcześniej wydobywano rudy żelaza i arsenu.
Dowiedz się więcej o dalszych losach górnictwa w naszym dziale Historia kopalni uranu →