🟨 Tajna przemiana kopalni Kowary w zakład strategiczny
Od 1 stycznia 1948 roku rozpoczęto działalność państwowego przedsiębiorstwa „Kuźnieckijie Rudniki”, które wkrótce zostało przemianowane na Zakłady Przemysłowe R‑1 (ZPR‑1) – pod bezpośrednią kontrolą ZSRR. W skład ZPR‑1 weszły główne wyrobiska: „Wolność”, „Redensglück”, „Liczyrzepa” oraz „Podgórze” – część z nich jest dziś częścią trasy turystycznej w ramach kopalni Kowary.
🟨 Struktura kontroli i sowiecka obecność
ZPR‑1 działało w całkowitej tajemnicy. W 1947 roku umowa z Moskwą zapewniła ZSRR pełnię kontroli nad przedsiębiorstwem – kierownictwo pochodziło z radzieckich służb, a teren kopalni objęto monitoringiem, posterunkami i systemem przepustek.
„Najprawdopodobniej pierwsza radziecka bomba atomowa zdetonowana w 1949 r. została zbudowana przy użyciu kowarskiego uranu, którego wydobycie rozpoczęto tu dwa lata wcześniej.”
— Przemysław Woźnica, „Zakłady Przemysłowe R‑1 w Kowarach” (Dolny Śląsk)
🟨 Nowe zaplecze techniczne i przygotowania do wydobycia
W latach 1948–1950 zbudowano infrastrukturalne zaplecze – magazyny, zakłady przeróbki oraz obiekty transportowe. Choć przemysłowe wydobycie uranu ruszyło dopiero w 1950 roku, struktura i technologia została przygotowana wcześniej, co umożliwiło szybką produkcję strategicznego surowca.
Poznaj więcej na temat dalszego rozwoju i pełnej historii kopalni uranu Kowary.
Więcej informacji o roli ZPR-1 znajdziesz w Akademii Uranu oraz w książce: „Zakłady Przemysłowe R-1 w Kowarach 1948-1973