🟨 Sowieckie przejęcie terenów kopalni w 1945 roku
W 1945 roku, tuż po zakończeniu II wojny światowej, rejon dzisiejszej kopalni uranu Kowary został przejęty przez Armię Czerwoną. Radzieccy specjaliści natychmiast zainteresowali się istniejącymi wyrobiskami, szukając surowców strategicznych. Kluczowym celem stał się uran, niezbędny do zbudowania sowieckiego arsenału jądrowego.
🟨 Uran jako priorytet programu atomowego ZSRR
Związek Radziecki, opóźniony względem USA w wyścigu nuklearnym, prowadził intensywne poszukiwania rud uranu w kontrolowanych regionach. Polska, jako kraj zależny politycznie, została potraktowana jako zaplecze surowcowe. Historia kopalni uranu pokazuje, że już przed wojną podejrzewano obecność uranu w kowarskich sztolniach, a niemieckie prace górnicze dostarczyły pierwszych informacji geologicznych.
„Dla Sowietów uran był absolutnym priorytetem. Po zdobyciu wiedzy o złożach w Kowarach działania podjęto niemal natychmiast.”
— prof. Andrzej Chwalba, Uniwersytet Jagielloński
🟨 Tajne prace badawcze i zabezpieczenie terenu
W latach 1945–1947 prowadzono wiercenia i badania rozpoznawcze w rejonie sztolni „Wolność” i „Liczyrzepa”. Sztolnie otoczono strefą wojskową, wprowadzając zakaz wstępu i ścisłą kontrolę. Utajnienie działań było tak głębokie, że nawet lokalni mieszkańcy nie mieli świadomości, iż rozpoczyna się tu wydobycie rud uranu. Działalność miała charakter wojskowo-przemysłowy i była koordynowana bezpośrednio z Moskwy.
🟨 Powstanie zakładów R‑1 i początek eksploatacji
W grudniu 1947 roku podpisano umowę o utworzeniu spółki R‑1, która w rzeczywistości była tajnym radziecko-polskim przedsiębiorstwem górniczym. Wydobywany materiał był wywożony bezpośrednio do ZSRR. Infrastruktura rozwijała się błyskawicznie, a kopalnia Kowary zyskała status strategicznego obiektu. Wpływ tego okresu na miasto i cały region był ogromny.
Więcej na temat geopolitycznego znaczenia tych wydarzeń znajdziesz w naszej Akademii uranu – Polski uran dla radzieckiej bomby .